Non-verbaal liegen? Weet op welke signalen je kunt letten

Liegen herkennen? Zo herken je de non-verbale signalen als iemand niet eerlijk tegen je is

Liegen. Of je het nu leuk vindt of niet, we doet het allemaal. Soms bewust: om iemand anders niet teleur te stellen of omdat we ergens geen antwoord op weten en niet stom over willen komen. Soms meer onbewust: omdat we júist wel denken het antwoord te weten of de verkeerde informatie blijken te hebben. Maar is het dan nog liegen? En vooral, waar kan je op letten om te ontdekken of iemand liegt? En hoe heb je het hier vervolgens met de ander over? Je leest het hier.

Waarom liegen mensen?

‘Een leugentje om eigen bestwil’, een uitspraak die menig mens kent. Er zijn vele redenen waarom mensen liegen. De waarheid komt soms hard aan. Bovendien willen we graag aardig worden gevonden door onze omgeving. Op deze manier voelen we ons veilig, op ons gemak en verbonden. Uit onderzoek blijkt zelfs dat mensen die bijna altijd eerlijk zijn, worden ervaren als sociaal onhandig. Liegen kan dus zeker een sociale functie hebben. Maar, zoals iedereen weet, kan een leugen ook in het verkeerde keelgat schieten of uiterst onhandig aflopen. Eén ding is zeker: we willen niet in de zeik worden genomen.

Liegen psychologie

Neurologisch en non-verbaal gezien, is er een overeenkomst tussen liegen en je ongemakkelijk voelen. Liegen brengt in vele gevallen spanning met zich mee. We zijn namelijk niet gemaakt om te liegen, het kost ons brein meer energie en geeft ons geen fijn gevoel. Wanneer iemand zich ongemakkelijk voelt, zie je vaak signalen van verhoogde stress. Ditzelfde gebeurt wanneer we liegen. Je brein moet hard aan het werk om een alternatief scenario te verzinnen dan de herinnering die in je opkomt bij het horen van een vraag. En dit vervolgens ook nog overtuigend brengen met congruente non-verbale signalen alsof je het écht hebt meegemaakt. Je moet goed getraind zijn om de signalen van extra inspanning en ongemak die liegen oproept, te kunnen onderdrukken én je verzonnen verhaal overtuigend te brengen.

Hoe kan je zien of iemand liegt?

Zoals we wel vaker hebben benoemd, kun je nooit op basis van één signaal een uitspraak doen. Deze fout wordt ook vaak gemaakt bij liegen. ‘Hij krabt aan zijn neus dús hij liegt’. Was het maar zo simpel. Dan zou iemand als Bernie Madoff niet zoveel schade hebben kunnen aanrichten.

Het is ook bij het herkennen van liegen erg belangrijk om alert te blijven op combinaties van signalen voordat je met enig vertrouwen een conclusie kunt trekken. Nadat je hebt bepaald wat iemands baseline in de specifieke context is, kun je gaan kijken welke clusters van signalen je kunt ontdekken. Bij liegen is dit extra belangrijk. Je wilt namelijk voorkomen dat je iemand onterecht beschuldigd. Vier van de negen meest voorkomende signalen tijdens het liegen, of ‘RED flags’ zoals we die noemen, nemen we hieronder met je door. Houdt in je achterhoofd dat deze signalen niet per definitie betekenen dat iemand liegt, maar dat het een signaal is dat vaker voorkomt wanneer iemand liegt.

• Kriebelende neus: Er wordt door onderzoekers gesteld dat dit een van de meest voorkomende signalen is bij liegen. In de basis is het vaak een signaal van verhoogde spanning, wat zoals je nu weet, ook tijdens het liegen ontstaat. Deze spanning zorgt ervoor dat de doorbloeding in de neus verandert. Het resultaat is vaak een kriebelende neus, waardoor mensen de neiging krijgen hun neus aan te raken of te krabben.

• Het oor: Wanneer iemand zijn vinger in het oor stop of deze bedekt tijdens het spreken, onderbreekt of vermindert de spreker letterlijk hoeveel van het geluid binnenkomt. Dit kan een reflex zijn omdat de spreker het liever niet wil horen of bijv. stress ervaart door hetgeen hij of zij hoort. In het geval van liegen zien we dit vaak omdat de spreker het lastig vindt om zijn eigen leugen te horen. Dit signaal kan echter ook ontstaan wanneer iemand confronterende feedback krijgt. Let dus altijd op de timing.

• Eye-blocking: Zoals de term al zegt, blokkeert iemand met dit signaal letterlijk het oog. Bijvoorbeeld door met een vinger in het oog te wrijven. Dit is een manier om even uit contact te gaan, tijd te winnen en na te denken bijv. om een manier te bedenken om onder iets uit te komen. We zien dit signaal bij liegen vaker, omdat de leugenaar het lastig kan vinden oogcontact te behouden met zijn slachtoffer óf omdat zijn brein harder moet werken om een overtuigende leugen te verzinnen.

• De mond: Dit signaal noemen we ook wel eens de mond bewaken of ‘selectief informeren’. Dit gebeurt wanneer iemand een hand of deel ervan op zijn mond legt. Dit is vaak een manier om de woordenstroom tegen te houden of ervoor te kunnen kiezen bepaalde informatie voor je te houden. Wordt dit signaal ook nog gecombineerd met het ondersteunend aanraken van de neus? Dan kan dit het begin van een cluster zijn en betekenen dat er extra spanning is ontstaan wat kan duiden op een leugen.

Leugen herkennen? Trap niet in de valkuil
Het is belangrijk om te onthouden dat al deze signalen LOS van elkaar, een andere betekenis kunnen hebben. Wanneer ze echter herhaaldelijk, achter elkaar voorkomen, op hetzelfde onderwerp of in combinatie met elkaar, kun je pas spreken van een cluster: een combinatie van signalen die de betrouwbaarheid onderling vergroot. Let hier dus goed op! En, wees je bewust van de valkuilen van té snel willen invullen en beoordelen om maar tot een conclusie te komen.

Dit kun je doen door bijvoorbeeld door te vragen op het onderwerp om zo te zien of de emotie en bijbehorende signalen zich blijven herhalen. Als dit het geval is, kun je voorzichtig proberen te testen of iemand wellicht niet de waarheid tegen je spreekt. Of checken of de ander het wel met je eens is, door uit te vragen hoe hij of zij erover denkt. Hoe meer je jezelf traint op het leren herkennen van signalen, hoe beter je de vaardigheden ook eigen kunt maken.

Zie je iemand dus herhaaldelijk aan de neus zitten, weet dan ook zeker dat iemand niet verkouden is of een allergie heeft. Ga eerst de externe factoren na voordat je direct overgaat op het maken van een mogelijk foutief verhaal.

Leugens herkennen?

In onze Master-training leer je meer over leugendetectie en doen we concrete en leuke praktijkoefeningen om deze complexe vorm van non-verbale communicatie eigen maken. We leren je er graag meer over! Bekijk onze trainingen hier: Lichaamstaal Fundamentals Training of wordt een echte Pro door het volgen van onze Lichaamstaal Professional Training.